In mijn inleiding van het congres ging ik in op de grote lijn aan veranderingen aan problematiek die met de verschillende fases van de migratie optraden:

1. de jaren 60/70: hulpverlening bij huisvesting, legalisatie en inburgering - taallessen door vrijwilligers, vakbondsorganisatie voor de migrant als alleenstaande man.
2. jaren 80: gezinshereniging: hierbij kwamen de problemen van met name de vrouw voor het eerst in de aandacht.
3. jaren 90: hierbij kwamen de problemen van met name de 2e generatie kinderen voor het eerst in de aandacht.
4. de laatste jaren sinds 11 september: de problemen rond de moskeeën en de islam.

Ik schetste het einde van het "couscous-tijdperk" van het softe multiculturalisme dat uitging van een in wezen niet al te moeilijke acceptatie van de vaak als verrijking geziende cultuur van de migrant. En de erop volgende "politiek van confrontatie" na 11 september (Pim Fortuyn) waar tot dan toe uit politieke correctheid verzwegen problemen op tafel kwamen.

Ik wees op het belang van de 4 Marokkaanse websites in NL waar de nieuwe generatie net als in Marokko zich bekende tot een orthodoxe islam die niet gespeend was van oproepen tot jihad, van bewonderaars van Osama en Khomeiny. In een vrij land kon men dergelijke fenomenen moeilijk onderdrukken.

De Amazigh-cultuur tussen de vuren
Later in een lange en felle discussie op het nationale Berbercentrum Tamaynut verweet men ons Europeanen dat dit soort vrijheid negatieve gevolgen had voor de democratie. Met name de Amazigh-cultuur zag men als een garantie tegen het obscuur genoemde fundamentalisme van jonge Marokkanen. Ik stelde dat men moeilijk hun vrijheid van meningsuiting kon verbieden als de veiligheid niet ernstig op het spel stond.

De Imazighen protesteerden: de Amazigh-cultuur had te lijden van het obscurantisme omdat dit een islamisering en arabisering inhield dat de uitingen van die cultuur tegenwerkte. Zojuist nog had de eerste minister arabisering als model voorgehouden voor migranten...

Ik stelde dat het principe van islam als godsdienst van de staat nu eenmaal in strijd is met de scheiding van islam en staat die de Berbers voorstonden.

Ook het koningschap als emiraat en kalifaat brengt dit nu eenmaal met zich mee. Ook al uit de koning zich bij tijd en wijle positief over de Berbercultuur, toch impliceert de basis van islam in principe een arabisering. Dit kon enkel via een constitutionele monarchie veranderen... Mijn Berbervrienden waren het daarin wel met mij eens maar wilden meer radicale maatregelen als het tamazight als onderwijstaal...

Betreurd werd dat bij ons het OALT werd afgeschaft. Hassan Ayi van de onderwijsbond - waarmee ik lange tijd in het KMAN militeerde - stelde dat dit niet meer terug te draaien was... Ik stelde dat één van de redenen van dit falen de lacune was van een didactisch educatief goed programma voor het onderwijs in het berbers. Dit had ook het nieuwe Berberinstituut in Rabat nog niet kunnen realiseren.

Imazighen als Id Balkassm en Med Aïdouch waren ontevreden dat er zo weinig woordvoerders van de NL-Berberbeweging waren zoals onze gezamenlijke vrienden Med Sanoussi, Abdessamad Loukili, Aissati e.a. Zij vermoedden een Arabisch complot achter hun afwezigheid. Met de laatsten had ik o.m. de komst bij ons van Boukous en Belkasm georganiseerd waarmee het weerzien dus heel erg hartelijk was... Mustapha Barod van onze mensenrechtenclub KMM vertelde me dat het al moeilijk genoeg was geweest om een samenhangende groep te formeren.

De Amsterdamse jongeren-problemen
In mijn congresspeech ging ik als voorbeeld in op de problemen met jonge Marokkanen als in Amsterdam waarbij ik juist ook de voorvallen van de laatste dagen noemde... Dit om duidelijk te maken dat het bij ons geen paradijstoestand is waarin Marokkanen leven.

In gesprekken bleek me dat dit voor de Marokkanen daar nauwelijks te begrijpen is. Daarnaast vermeldde ik dat ook een ongehinderde import via huwelijksmigratie hoge eisen stelt aan inburgering qua taal en arbeidsmarkt. Ik maakte duidelijk dat de Nederlanders op al deze zaken negatief reageren en dat er een crisis zou kunnen ontstaan - een reactie als in België. Stroop smeren heeft volgens mij geen enkele zin...

Centrale tegenvraag in persoonlijke gesprekken was (publiekelijk is zo'n vraag hchoema): Waarom veroorzaken de jongeren die moelijkheden terwijl ze zoveel mogelijkheden hebben om zich te ontplooien - relatief vergeleken met het kansarme Marokko...? Het bleek maar maar moeilijk voor ze te begrijpen ook als je ze de problemen van schoolverlaters en arbeidsmarkt uitlegt. Daarbij werden ook harde eisen gesteld aan het bestrijden van het fundamentalisme bij ons...

De AEL als nieuwe organisatie-vorm
Tot slot liet ik ze voor het eerst kennis maken met een nieuw soort organisatie die de confrontatie van Nederlandse kant niet uit de weg gaat, de AEL... Maar men ziet daar in de islamgrondslag van de AEL maar gauw een aanleiding in tot fundamentalisme. Ook de AEL is in Marokko dus maar moeilijk te begrijpen. Het platform van Amazigh- en Mensenrechtenorganisaties in Marokko heeft daarbij van huis uit bovendien een principieel niet godsdienstige, socialistische orientatie.

Ik hield ze voor dat de hang van jongeren in Marokko naar een "fundamentalisme" als van sjeik Yassine nu eenmaal ook in Nederland bij jongeren voorkomt en erg populair is. Ik verwees naar de populariteit van Med Cheppih. De afwezigheid van een NL-imamopleiding is daar mede debet aan. Oude leiders als onze Jamal Ftieh waren het daarin wel met me eens, dat ze de islamidentiteit van hun achterban verwaarloosd hadden en dat ze dat nu opbrak.

De voorstellen van de koning over de gelijkheid van de Vrouw
De nieuwe voorstellen betr. de vrouw door de koning werden weliswaar begroet. Maar het ging er om dat die principes concreet worden doorgevoerd. Fenna van onze vrouwenbeweging stelde dat de conditities die door de vrouw als huwelijkse voorwaarden moeten worden bedongen niet ver genoeg gaan. Veel vrouwen durven of kunen die voorwaarden niet in hun huwelijkscontrakt laten opnemen en zullen dan later met de ellende zitten.

Met onze NL-journaliste in Marokko, mijn studiegenote Sietske de Boer trok ik een middag op. We lunchten toen de regen bij bakken uit de hemel viel en nadat we tevergeefs bij het parlement waren langsgegaan om de stukken over de behandeling van de mudawanna op te vragen. Zij had Nadia - de dochter van sjeik Yassine - geinterviewd. Nadia vond dat de voorstellen van de koning lang niet ver genoeg gingen. Sietske vond het perscommuniqué wat te traditioneel, maar dat kon nu eenmaal niet anders bij zo'n eerste ontmoeting.

Maar de fundamentalististische partij PJD had niets aan Sietske kwijtgewild. ze zaten blijkbaar met de voorstellen over de vrouw in hun maag.

Ook Said Moussaoui die Argan in A'dam West leidt, zei me dat hij bij de jongeren daar weerstand had ontmoet tegen de gelijkheidsvoorstellen... Als Marokkaanse jongeren bij ons al niet ethousiast zijn, kun je dat in Marokko zelf ook niet verwachten... In elk geval kan het parlement niet tegenstemmen.

Moussaoui ziet veel in uitwisseling van jongeren... een voor beeld daarvan is het Airstone-projekt van EMCEMO. Jongeren fabriceren als arbeidstoeleiding stenen en bouwen daar eenvoudige huisjes van in Larache. Wel bleek Hassan Tarouchi de enige overbelaste begeleider te zijn voor een dertig NL-jongeren...

Stemrecht migranten
Mijn oude makker van de Communistische partij, de migratiespecialist Abdelkrim Belguendouz bracht ik in contact met onze kameraden want hij wilde hun mening weten over het negatieve advies van de Hoge Raad - cours suprême - over de mogelijkheid van migranten om aan de Maroc-verkiezingen deel te nemen...

Wel deviezen binnenhalen maar geen politieke stem is wat mager van de Maroc regering... Migranten moeten ook in Maroc iets te zeggen hebben. Hij geeft daar binnenkort een boek over uit. Ik zal Sbaïti van Hizjra informeren zodat hij het uit Marokko laat overkomen...

Persconferentie o.a. de illegalen
Tijdens de persconferentie die het congres afsloot stelde ik o.a. vragen over de solidariteit met de illegalen. Als wij voor hen opkwamen moesten ook zij - als de AMDH - dat doen en wel voor de vele illegalen uit Zwart Afrika die in ernstige moeilijkheden in Marokko verblijven. Zij bleken het daar in principe mee eens te zijn.

Nog steeds maakt Marokko problemen voor activisten die op bezoek komen, zoals met Ali el Baz die urenlang ondervraagd werd. hij is de voorzitter van de ATMF, de Marokkaanse vakbond in Frankrijk... Ik vroeg naar het vasthouden van onze AEL-ers, maar daar wisten ze niets van. Een samenwerking met de AEL was trouwens nog niet bij ze opgekomen. Ik zal het aan Nabil doorgeven dat hij er eens werk van maakt!

Kortom het was een belangrijke ontmoeting van activisten uit NL, België, Frankrijk, Spanje met die uit Marokko. Ook voor mij leuk om veel oude vrienden terug te zien, alhoewel ik de enige Europeaan was zodat ik er bij de arabischtalige workshops wat verloren bijzat omdat het te laat was te vragen een groep in de franse taal te laten discussieren. Trouwens als de leeftijd die nu gemiddeld boven de veertig lag, zich zal verlagen wordt ook het arabisch evenals het frans een probleem als communicatie-taal.

dr. Ron Haleber